Człowiekiem jestem; nic co ludzkie nie jest mi obce – czyli Kler

by - poniedziałek, października 22, 2018


Najnowszy film Wojciecha Smarzowskiego możemy śmiało nazwać: jednym z najgłośniejszych i z najbardziej kontrowersyjnych tego roku. Już sam zwiastun, jeszcze przed premierą wywołał masę opinii, zarówno krytycznych, jak i pochwalnych.

Sama zadawałam sobie pytanie – na ile faktycznie wyśmiano Kościół? W jakim stopniu zwiastun oddaje faktyczną fabułę?

Czy środowisko kapłanów ma się na co obrażać?

Cóż, moim zdaniem nie.

Komedia?

Przede wszystkim Kler nie jest komedią. Posiada elementy komediowe, znajdujące się głównie na początku filmu (i pokazane w zwiastunie), ale komedią nie jest. Bezsprzecznie możemy go wsadzić w ramy dramatu z małymi przerywnikami komediowymi, ale im bliżej finału, tym mniej zabawnie i kolorowo. Aż w końcu całkowicie zapominamy, że na początku coś wywołało nasz śmiech.

Fabuła kręci się wokół trzech księży, którzy się znają, jednak każdy z nich jest z innej parafii (i to dosłownie).

Mamy więc bohatera odgrywanego przez Jakubika, z kościoła w jakimś miasteczku. Zdecydowanie zadbanego z plebanią oraz innymi księżmi, którzy tam służą. Nie jest to wielki Kraków, ale małe miasteczko z pewnością.

Z kolei rola Więckiewicza, to ksiądz z małej, ubogiej wsi. Gdzie kościół jest bez przerwy w remoncie, a za plebanię robi niezbyt ładny i zadbany dom, wcale nie stojący tuż obok świątyni.

Braciak natomiast jest księdzem, który robi karierę. Jest bliski wyjechania do Włoch, służy bezpośrednio pod biskupem, zdecydowany typ karierowicza.

Oprócz tego, że nasi bohaterowie się znają, ich losy łączy także biskup, grany przez Gajosa. Nie wiemy o nim za dużo, ale jest zdecydowanie najbardziej przerysowaną postacią w całym filmie. Przy czym, jest to przerysowanie całkowicie przez Gajosa kontrolowane – doskonale wyczuł, kiedy może szarżować do woli, a kiedy należy przystopować.

Kościół jest święty, ale ludzie, którzy go tworzą, są grzeszni

I to hasło zdecydowanie przyświeca całemu filmowi. Smarzowski nie dotyka sfery sacrum. Nie komentuje w żaden sposób osób, które wierzą w Boga, nie pokazuje religijności, a obrzędy kościelne w sumie pokazane są może przez 10 minut. Zamiast tego, reżyser koncentruje się na tym, co się dzieje po ściągnięciu sutanny. Pokazuje księży, jako zwykłych ludzi, a nie świętych wybrańców.

I to zdecydowanie jest największa siła filmu. Bo owszem, nagromadzenie wszystkich afer, jakie tylko można o kościele usłyszeć, jest duże. Mamy pedofilię, korupcję, romanse, szantaże. Ale równocześnie to wszystko odbywa się nie pomiędzy „sługą bożym” a światem, tylko pomiędzy człowiekiem, którego pracą jest bycie księdzem, a światem.

Szczególnie pedofilia ukazana jest z bardzo ciekawej perspektywy.

Nie mamy bowiem legendarnie złych księży, którzy się jej dopuszczają. Mamy pokazanych ludzi, którzy dopuszczają się niewybaczalnych czynów, jednocześnie będąc ofiarami tego, co działo się z nimi w dzieciństwie. Smarzowski, w bardzo skrótowy, ale wyraźny sposób, pokazuje, jak traumy z dzieciństwa mogą skrzywić psychikę na całe życie. Jednym udaje się je przepracować i normalnie z nimi żyć, inni nie dają sobie rady.

Równocześnie, trudne dzieciństwo w żaden sposób nie zostaje przedstawione jako rozgrzeszenie za haniebne czyny w życiu dorosłym.

Tajemnica wiary: złoto i dolary

To, czego w filmie zabrakło mi najbardziej, to ostatecznego komentarza, co z tym wszystkim można by zrobić. Mamy bowiem jednoznaczny komentarz dotyczący zakłamania części hierarchów kościelnych. Obrony kościoła jako instytucji za wszelką cenę, nawet jeżeli bronią czynów zasługujących tylko na więzienie – nie tylko pedofilii, ale również ustawiania przetargów, czy manipulacji.

W filmie mamy pokazaną jedną wielką mafię, której nie można ruszyć, wobec której wierni są bezradni. A przecież to nie prawda – nie trzeba rezygnować z chodzenia do kościoła, by pokazać swoją niezgodę. Wierni mogą się przecież domagać ukarania kapłanów, walczyć o zmianę prawa, by byli oni sądzeni jak każdy zwykły człowiek, nie zgadzać się na przenoszenie pomiędzy parafiami szemranych księży. Mogą chodzić do kościoła, ale nie dawać na jego utrzymanie. Walczyć o opodatkowanie instytucji.

I ja wiem, łatwo się pisze. Ale taki obraz jak Kler, nie powinien pokazywać tylko konkretnych przypadków, jako takich nie do rozwiązania. Kilka scen, jak niedanie na tacę, jak jawna niezgoda na pewne głoszone prawdy mogłaby dać wiernym więcej do myślenia.


Bo tak, to zostaliśmy trochę z przedstawieniem całego zła, które kościół trawi i jednocześnie, masą przykładów, jak bardzo nie da się nic zrobić.

A przecież nie chodzi o to, by ludzie przestali wierzyć – wiara jest bowiem sprawą bardzo indywidualną i prywatną, nikomu nic do tego – ale pokazać im, że mogą mieć wpływ na to, kto w kościele pełni posługę.

Kler nie obraża wiernych, nie obraża Kościoła (przez duże K). Pokazuje jednak to, co od dawna wiemy, że dzieje się w kościele. Nie wierzę, by jeden film cokolwiek w systemie zmienił, bo nie odkrywa od żadnych tajemnic. A skoro od dawna wszyscy o tym wiedzą, to… no cóż, jedna jaskółka wiosny nie czyni.

You May Also Like

0 komentarze